Kopalnia Guido Zabrze

Pod ulicami Zabrza, 320 metrów pod ziemią, działa pub. Najgłębiej położony w całej Europie. To nie żart – można tam naprawdę usiąść, zamówić piwo i odpocząć po zwiedzaniu autentycznych wyrobisk górniczych. Kopalnia Guido to miejsce, gdzie historia górnictwa węglowego spotyka się z prawdziwą przygodą, a zjazd windą kopalnianą to dopiero początek.

To największe muzeum węgla w Polsce i najgłębsza udostępniona turystycznie kopalnia węgla kamiennego w kraju. Część Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, które stara się o wpis na listę UNESCO.

Kopalnia z trudną historią – od 1855 roku do dziś

Założyciel nadał kopalni swoje imię. Hrabia Guido Henckel von Donnersmarck otrzymał nadanie górnicze w październiku 1855 roku i szybko przystąpił do prac. Problem w tym, że od samego początku nic nie szło zgodnie z planem.

Pierwszy szyb Barbara napotkał kurzawkę i uskok tektoniczny – po zgłębieniu zaledwie 30 metrów prace przerwano. Drugi szyb, Concordia (później przemianowany na Guido), osiągnął 97 metrów głębokości, ale i tam problemy nie ustępowały. Zaburzenia tektoniczne, przerwana warstwa wodonośna, zalanie części kopalni. W 1885 roku kopalnia osiągnęła rekordowe wydobycie – ponad 313 tysięcy ton węgla. Mimo to rentowność była niska, węgiel słabej jakości, a hrabia postanowił sprzedać zakład państwu.

Po włączeniu do kopalni Królowa Luiza szyb pogłębiono do 320 metrów, ale od 1912 roku Guido nie służyło już wydobyciu – tylko odwadnianiu sąsiednich kopalń. W 1928 roku szyb unieruchomiono. Prawdziwe drugie życie kopalnia zyskała w 1967 roku, gdy przekształcono ją w Kopalnię Doświadczalną M-300. Testowano tu nowe maszyny i urządzenia górnicze, przy okazji wydobywając niewielkie ilości węgla. Te pamiątki z tamtego okresu można zobaczyć do dziś.

W 1982 roku na poziomie 170 metrów utworzono Skansen Górniczy Guido, który udostępniono do zwiedzania i wpisano do rejestru zabytków. Od 2007 roku działa jako pełnoprawna instytucja kultury, a w 2020 roku otrzymała tytuł Pomnika Historii.

Zjazd szolą i spacer 320 metrów pod ziemią

Zwiedzanie zaczyna się dynamicznie. Autentyczna górnicza szola, czyli winda, zjeżdża z prędkością 4 metry na sekundę. Dokładnie tak, jak zjeżdżają górnicy w czynnych kopalniach. To nie symulacja – to prawdziwy sprzęt, którym kiedyś codziennie jeździli ludzie udający się do pracy setki metrów pod ziemię.

Na dole czeka labirynt korytarzy wykutych w węglu kamiennym. Surowe, wilgotne, chłodne – temperatura utrzymuje się tu przez cały rok na podobnym poziomie, niezależnie od tego, czy na powierzchni jest upał czy mróz. Przewodnicy opowiadają nie tylko o historii, ale też o codziennej pracy górników, systemie wentylacji, procedurach bezpieczeństwa i sygnalizacji alarmowej.

Podziemny Spacer Górniczy to najpopularniejsza trasa, idealna na pierwszy raz. Prowadzi przez autentyczne wyrobiska z czasów, gdy kopalnia była czynna. Można zobaczyć podziemne stajnie – konie przez lata pomagały w transporcie pod ziemią. Jest też kaplica św. Barbary, patronki górników, wykuta 170 metrów pod powierzchnią. I działające maszyny górnicze – niektóre uruchamiane podczas zwiedzania, żeby pokazać ich potęgę i hałas, z jakim górnicy mieli do czynienia każdego dnia.

Elektryczna kolejka podwieszona – jedyna taka w Europie

Część trasy pokonuje się elektryczną kolejką podwieszaną. To jedyna tego typu górnicza kolejka na świecie udostępniona turystom. Przejazd wąskimi korytarzami, tuż pod sufitem wyrobiska, to jedno z tych doświadczeń, które trudno opisać – trzeba przeżyć.

Kolejka była kiedyś codziennym środkiem transportu dla górników i sprzętu. Dziś daje szansę poczuć, jak wyglądało przemieszczanie się po rozległych podziemnych trasach kopalni. Nie każdy wie, że pod Zabrzem ciągnie się prawdziwy labirynt szybów i korytarzy – wyrobiska Guido łączą się z innymi kopalniami regionu.

Pub 320 i inne atrakcje pod ziemią

Po zwiedzaniu można usiąść w Pubie 320 – najgłębiej położonym lokalu tego typu w Europie. Serwują tu piwo Guido i śląskie przysmaki. Nietypowe miejsce na odpoczynek, ale po dwóch godzinach wędrówki po podziemnych korytarzach naprawdę się przydaje.

Kopalnia oferuje też inne trasy. Mroki Kopalni to zwiedzanie poziomu 355 metrów niemal w całkowitej ciemności – dla tych, którzy chcą poczuć, jak wyglądała praca przy świetle tylko górniczych lamp. Podziemna Szychta to z kolei aktywne wcielenie się w rolę górnika – uczestnicy dostają strój sztygara, lampy i narzędzia, a potem pod okiem fachowca wykonują podstawowe prace górnicze. Wiercenie, obudowa, transport – wszystko to, co kiedyś było codziennością dla tysięcy ludzi na Śląsku.

Kopalnia Guido to najgłębsza trasa turystyczna w górnictwie węglowym w Polsce. Głębiej można zjechać tylko w kopalni soli w Kłodawie, gdzie zwiedzanie odbywa się na poziomie 600 metrów.

Dla kogo to miejsce?

Zdecydowanie dla rodzin z dziećmi. Trasy są dostosowane do różnych grup wiekowych, a interaktywne elementy – pokazy maszyn, przejazd kolejką, projekcje historyczne – sprawiają, że nawet młodsze dzieci nie nudzą się pod ziemią. To też świetna lekcja historii, bardziej angażująca niż jakikolwiek podręcznik.

Miłośnicy historii techniki znajdą tu prawdziwe skarby. Zachowane maszyny z różnych epok, od XIX-wiecznych urządzeń po sprzęt testowany w latach 60. i 70. XX wieku. Widać ewolucję technologii górniczej na przestrzeni ponad 150 lat. Turyści zainteresowani industrialnym dziedzictwem Śląska też nie będą zawiedzeni – Kopalnia Guido to perła Szlaku Zabytków Techniki województwa śląskiego.

Nie trzeba być entuzjastą górnictwa, żeby docenić to miejsce. Sama przygoda zjazdu setki metrów pod ziemię, spacer po autentycznych wyrobiskach i kontakt z miejscem, które naprawdę funkcjonowało jako kopalnia, to wystarczający powód do odwiedzin.

Informacje praktyczne – bilety, dojazd, czas zwiedzania

Kopalnia znajduje się przy ulicy 3 Maja 93 w Zabrzu. Z Katowic to około 20 minut jazdy samochodem, z autostrady A4 tylko 5 minut. Parking jest na miejscu.

Komunikacja miejska też dobrze funkcjonuje. Z centrum Zabrza, na przykład z przystanku Zabrze Goethego, kursuje kilka linii autobusowych: 7, 23, 47, 111, 198 i 199. Przystanek „Kopalnia Zabytkowa” znajduje się tuż przy wejściu. Można też dojechać tramwajem – linia 3 z Placu Wolności.

Zwiedzanie trwa maksymalnie 2 godziny. Warto zarezerwować bilety online na stronie podziemnaprzygoda.pl – trasy są popularne, zwłaszcza w weekendy i wakacje. Dostępne są przewodnicy mówiący po polsku, angielsku, niemiecku, czesku, francusku, rosyjsku, włosku i hiszpańsku.

Trasy na poziomach 170 i 320 są dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych. Z uwagi na różnice ciśnień odradzane jest zwiedzanie osobom z ciężkimi schorzeniami układu krążenia. Kobiety w ciąży powinny skonsultować wizytę z lekarzem.

Pod ziemią jest chłodno przez cały rok – warto zabrać kurtkę lub bluzkę z długim rękawem, nawet latem. Obuwie powinno być wygodne i zamknięte – podłoże bywa nierówne i wilgotne.

Kopalnia Guido współtworzy wraz ze Sztolnią Królowa Luiza kompleks Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu. Warto zaplanować wizytę w obu miejscach – razem dają pełny obraz historii górnictwa na Górnym Śląsku. Sztolnia oferuje między innymi najdłuższy w Europie podziemny spływ łodzią, co stanowi zupełnie inny rodzaj atrakcji.