W niewielkim Radzionkowie, tuż pod Bytomiem, działa jedno z najbardziej nietypowych muzeów w województwie śląskim. Muzeum Chleba, Szkoły i Ciekawostek to miejsce, gdzie historia piekarnictwa splata się z tradycją szkolną, a zwiedzający wychodzą z pachnącą bułką, którą sami uformowali. To efekt pasji jednego człowieka – Piotra Mankiewicza, który przez lata zbierał na targach staroci wszystko, co związane z wypiekiem chleba.
Od 2000 roku ta prywatna placówka przyciąga rocznie około 40 tysięcy osób. Nie bez przyczyny – tu nie tylko się patrzy, ale przede wszystkim robi.
- warsztaty wypieku świeżego chleba
- unikalne eksponaty sprzed wieków
- odtworzona klasa szkolna z dawnych lat
- góralska bacówka w stylu zakopiańskim
- historia chleba w filmowej formie
Pierwsze muzeum chleba w Polsce – historia z pasji
Zanim powstało muzeum, był kolekcjoner. Piotr Mankiewicz latami gromadził stare narzędzia piekarskie i cukiernicze, kupując je na pchlich targach, wyławiając z zapomnienia. Z czasem zbiór urósł do rozmiarów, które wymagały nie tylko miejsca, ale i pomysłu na ich udostępnienie. Tak w 2000 roku otworzyło się pierwsze w Polsce muzeum poświęcone chlebowi.
Dziś placówka mieści kilkanaście tysięcy eksponatów. Są tu maszyny i urządzenia z XVI aż po XXI wiek, pocztówki, fotografie, dokumenty archiwalne, obrazy, grafiki, książki. Wszystko kręci się wokół chleba, ale nie tylko – znalazło się też miejsce na przedmioty codziennego użytku, tradycyjne wyposażenie wnętrz, regionalne stroje.
W zbiorach można zobaczyć tzw. pieniądze chlebowe – specjalne bony, które w czasach kryzysu pozwalały wyłącznie na zakup chleba, nic więcej.
Co zobaczysz w Muzeum Chleba w Radzionkowie
Zwiedzanie to nie spacer po sali z gablotami. Program trwa około półtorej godziny i składa się z kilku etapów. Na początek projekcja filmu o historii chleba – krótka, ale konkretna opowieść o tym, jak wyglądała produkcja pieczywa dawniej i jak wygląda dziś. Potem prelekcja o szacunku do chleba, o tradycjach z nim związanych.
Następnie zwiedzający przechodzą między eksponatami. Stare piece, formy do wypieku, wagi, mieszalniki, narzędzia cukiernicze – wszystko autentyczne, wiele przedmiotów ma po kilkaset lat. Można zobaczyć, jak zmieniała się technologia, jak wyglądała praca w dawnych piekarniach.
Ale prawdziwa atrakcja czeka w dalszej części. Warsztaty wypieku to moment, kiedy każdy dostaje kawałek ciasta i formuje z niego plecionkę lub bułkę. Ciasto wędruje do pieca, a pod koniec wizyty można zabrać ze sobą własne, świeże, pachnące pieczywo.
Dawna szkoła i góralska bacówka
Muzeum to nie tylko chleb. W jednej z sal odtworzono klasę szkolną sprzed stu lat – z drewnianymi ławkami, tabliczkami, rysikami, elementarzami, tornistrami i mundurkami. Zwiedzający siadają w tych ławkach, próbują pisać na kamiennych tabliczkach, słuchają opowieści o tym, jak wyglądało nauczanie przed wojną. Dzieci klęczały za karę, a zamiast zeszytów używały tabliczek łupkowych.
Druga nietypowa przestrzeń to sala „Bacówka” – pomieszczenie urządzone w zakopiańskim stylu, wykonane przez autentycznych górali. To miejsce do odpoczynku, ale też do organizacji większych spotkań czy imprez edukacyjnych.
Na zewnątrz czeka ogród z ciekawie zaaranżowanym miejscem relaksu. Całość sprawia wrażenie, jakby ktoś z wielką starannością układał tu przestrzeń nie pod wymagania instytucji, ale pod potrzeby ludzi, którzy mają tu spędzić czas.
Dla kogo to miejsce
Muzeum Chleba trafiło do oferty wycieczek szkolnych niemal od razu po otwarciu. Połączenie edukacji z warsztatami działa – dzieci nie tylko słuchają, ale i robią coś własnymi rękami. Przedszkolaki formują bułki, uczniowie piszą rysikami, seniorzy wspominają dawne czasy.
Dorośli bez dzieci też znajdą tu coś dla siebie. Zbiory są na tyle bogate, że miłośnicy etnografii, historii techniki czy po prostu ciekawscy mogą spędzić tu naprawdę interesującą godzinę. Nie każdy wie, jak wyglądały stare maszyny do wyrabiania ciasta czy jak funkcjonowały piece chlebowe.
Od 2006 roku Muzeum Chleba znajduje się na trasie Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego, a od 2010 roku uczestniczy w corocznej Industriadzie.
Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd
Muzeum przyjmuje głównie grupy zorganizowane, dlatego wcześniejsza rezerwacja jest konieczna. W dni powszednie – od poniedziałku do piątku – można umówić się telefonicznie. Organizacja wizyty w weekend też jest możliwa, ale wymaga indywidualnego kontaktu.
Zwiedzanie trwa około 1,5 godziny i obejmuje projekcję filmu, prelekcję, warsztaty wypieku oraz lekcję w dawnej klasie. Ceny zależą od wielkości grupy – najlepiej zapytać bezpośrednio w muzeum o szczegóły.
Kontakt:
Telefon: 32 387 17 60
E-mail: [email protected]
Adres: ul. Zofii Nałkowskiej 5, 41-922 Radzionków
Muzeum jest dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych – jest podjazd dla wózków inwalidzkich, wydzielone miejsce parkingowe, dostępna toaleta oraz możliwość wypożyczenia wózka.
Jak dojechać do Radzionkowa
Radzionków leży w aglomeracji górnośląskiej, kilka kilometrów od Bytomia i Tarnowskich Gór. Samochodem najwygodniej dojechać drogą krajową nr 94 lub autostradą A1, zjeżdżając w kierunku Bytomia. Muzeum znajduje się przy ulicy Nałkowskiej – parking jest dostępny na miejscu.
Komunikacją miejską można dotrzeć autobusami z Bytomia, Tarnowskich Gór czy Katowic. Najbliższy przystanek znajduje się kilkaset metrów od muzeum.
Warto połączyć wizytę z innymi atrakcjami w okolicy – niedaleko są Tarnowskie Góry ze słynną Kopalnią Srebra wpisaną na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, a także Piekary Śląskie z Bazyliką NMP i św. Bartłomieja.