Miejski Ogród Botaniczny w Zabrzu rozciąga się na ponad 6 hektarach w samym centrum miasta, tuż przy ulicy Piłsudskiego. To najstarszy ogród botaniczny na Górnym Śląsku, który od 1938 roku gromadzi kolekcję kilku tysięcy gatunków roślin. Dla wielu to miejsce ucieczki od przemysłowego charakteru regionu – zielona enklawa, gdzie zamiast hałasu fabrycznych hal słychać ptasie trele i szum wiatru w koronach drzew.
- najstarszy ogród botaniczny na Górnym Śląsku
- niezwykłe rozarium z 2500 krzewami róż
- Narodowa Kolekcja Żurawek
- inspiracje estetyką Dalekiego Wschodu
- idealne miejsce na relaks wśród natury
Historia ogrodu – od niemieckich planów do śląskiej rzeczywistości
Pomysł na stworzenie ogrodu botanicznego w Zabrzu zrodził się w latach 30. XX wieku, gdy miasto było częścią Niemiec i nosiło nazwę Hindenburg. Fritz Berckling, absolwent prestiżowej szkoły ogrodniczej w Berlinie-Dahlem, zaprojektował w 1936 roku Botaniczny Centralny Ogród Szkolny. Miał być wzorcową placówką dla całego regionu.
Wybrano teren po dawnej cegielni miejskiej. Władze miasta, z nadburmistrzem Maxem Filluschem na czele, chciały zmienić wizerunek przemysłowego Zabrza na „miasto fabryk w zieleni”. W czerwcu 1938 roku ogród otwarto dla zwiedzających, a we wrześniu 1939 ukończono budowę szklarni. Wojna przerwała rozwój placówki, ale po 1945 roku ogród stopniowo odzyskiwał dawną świetność.
W kolejnych dekadach teren systematycznie powiększano. W latach 1947-1953 dołączono obszar po dawnej cegielni, w 1960 powstał staw w miejscu wyrobiska. Od 2000 roku ogród funkcjonuje jako miejska jednostka budżetowa, a w 2006 otrzymał status placówki naukowo-badawczej.
Ogród w Zabrzu był pierwszym ogrodem botanicznym założonym na Górnym Śląsku – wyprzedził inne tego typu obiekty w regionie o kilkadziesiąt lat.
Co rośnie w zabrzańskim ogrodzie botanicznym
Kolekcja liczy około 4500 okazów drzew i krzewów reprezentujących ponad 400 gatunków. Do tego dochodzą rośliny zielne wieloletnie – kolejne 500 taksonów. Spacerując alejkami można natknąć się na gatunki z różnych stref klimatycznych, od rodzimych dębów i lip po egzotyczne okazy przywiezione z odległych zakątków świata.
Szczególną uwagę przyciąga rozarium założone w 2004 roku. Na specjalnie przygotowanym terenie rośnie 2500 krzewów róż w 64 odmianach. Od maja do października kwiaty tworzą kolorową mozaikę – od delikatnych pastelowych różów po intensywną czerwień i żółć.
W 2019 roku ogród otrzymał Narodową Kolekcję Żurawek – prawie 400 odmian tych niewymagających roślin o ozdobnych liściach. Zajmują około 400 metrów kwadratowych i stanowią jedną z najbogatszych tego typu kolekcji w kraju. Żurawki można podziwiać przez cały rok, bo nawet zimą ich liście zachowują dekoracyjny wygląd.
Ciekawym zakątkiem jest „Ogród Pięciu Świec” utworzony w 2014 roku w północnej części terenu. To przestrzeń inspirowana estetyką Dalekiego Wschodu, szczególnie Japonii, gdzie rosną gatunki typowe dla tamtych regionów.
Dwie twarze ogrodu – francuska geometria i angielski krajobraz
Ogród podzielony jest na dwie kontrastujące części. Pierwsza, nazywana botaniczną, zachowana jest w stylu francuskim. Dominują tu geometryczne kwatery przedzielone żywopłotami, symetryczne układy i ścisła kompozycja. Wszystko uporządkowane, z tabliczkami informacyjnymi przy każdej roślinie – nazwa polska, łacińska, przynależność systematyczna.
Zupełnie inny klimat panuje w części parkowej. Tu nawiązano do angielskich ogrodów krajobrazowych, gdzie zamiast sztucznej geometrii liczy się naturalność. Malowniczy staw otoczony wierzbami, kręte ścieżki, zakątki idealne na chwilę wytchnienia z książką. To ulubione miejsce tych, którzy szukają spokoju z dala od głównych alejek.
Na terenie ogrodu znajduje się ponad 3000 tabliczek z nazwami roślin oraz 60 tablic edukacyjnych, w tym interaktywne tablice obrotowe i gry terenowe.
Szklarnie – tropikalna wycieczka w centrum Zabrza
Obecnie trwają prace budowlane nad nowym kompleksem szklarniowo-edukacyjnym, więc dostęp do szklarni jest ograniczony. W normalnym sezonie można jednak zajrzeć do palmiarni i kaktusiarni, gdzie temperatura i wilgotność przenoszą zwiedzających w zupełnie inną strefę klimatyczną.
W palmiarni rosną egzotyczne rośliny tropikalne – od rozłożystych palm po bananowce. Jest tu też oczko wodne z akwarium, gdzie pływają kolorowe rybki. Kaktusiarnia to królestwo soczystych roślin z suchych regionów – od miniaturowych okazów po imponujące wieloletnie kaktusy. W sezonie otwarcia ogród prowadzi sprzedaż roślin tropikalnych produkowanych we własnych szklarniach.
Dla kogo jest ten ogród
Miejski Ogród Botaniczny w Zabrzu sprawdzi się jako cel wycieczki dla różnych grup. Rodziny z dziećmi znajdą tu naturalny plac zabaw położony w środkowej części terenu – z licznymi urządzeniami zabawowymi i piaskownicą. Są też elementy siłowni dla dorosłych oraz miejsca do piknikowania.
Miłośnicy botaniki docenią bogatą kolekcję i profesjonalne oznakowanie. Studenci i naukowcy korzystają z ogrodu jako zaplecza badawczego – od 2006 roku placówka ma status naukowo-badawczy nadany przez Ministerstwo Środowiska. Centrum Edukacji Ekologicznej prowadzi warsztaty dla przedszkolaków, uczniów i dorosłych, także seniorów.
To też dobre miejsce na spokojny spacer dla każdego, kto chce odpocząć od miejskiego zgiełku. Sześć hektarów zieleni w centrum miasta to rzadkość, szczególnie w regionie o tak silnie uprzemysłowionym charakterze jak Górny Śląsk.
Fauna ogrodu – nie tylko rośliny
Bogata kolekcja roślin kwitnących sprawia, że ogród stał się ostoją dla wielu gatunków zwierząt. Najbardziej widoczne są owady – kolorowe motyle, trzmiele, pszczoły, bzygi i chrząszcze. „Owadzia stołówka” działa tu przez cały sezon.
W stawach żyją płazy – traszki, żaby i ropuchy. Można tu spotkać jaszczurki i zaskrońca, niejadowitego węża związanego z wodami. Ptaki reprezentowane są przez gatunki leśne jak rudzik, kos czy dzięcioł, ale też miejskie jak wróble i kawki. Nad wodą latają ważki, a w stawie pływają wodne chrząszcze i ślimaki.
W ogrodzie żyje zaskroniec – niejadowity wąż, który jest rzadkim gościem w miejskich przestrzeniach. To gatunek objęty ochroną częściową w Polsce.
Praktyczne informacje – ceny, godziny, dojazd
Godziny otwarcia: Ogród jest czynny od maja do października. W maju, czerwcu, wrześniu i październiku otwiera się o godzinie 10:00 (w weekendy czasem wcześniej), a w lipcu i sierpniu już o 9:00. Zamknięcie następuje o 18:00 lub 19:00 w zależności od miesiąca. Warto pamiętać, że z powodu trwających prac budowlanych ogród należy opuścić do godziny 17:40 od strony wejścia głównego.
Ceny biletów: Obowiązuje cennik ustalony zarządzeniem Prezydenta Miasta Zabrze. Możliwa jest płatność kartą. Przy grupach powyżej 20 osób opiekun ma wstęp wolny (jedna osoba gratis na każde 21 osób w grupie).
Jak dojechać: Ogród znajduje się przy ulicy Piłsudskiego 60 w Zabrzu, w pobliżu obiektów sportowych KS Górnik. Dojazd komunikacją miejską jest prosty – do przystanku Pętla Żurawkowa kursują liczne autobusy. Samochodem można dojechać główną arterią miasta, parking znajduje się w okolicy.
Ile czasu przeznaczyć: Na spokojny spacer warto zarezerwować około 1,5-2 godzin. Jeśli ktoś chce dokładnie poznać kolekcje, poczytać wszystkie tabliczki i zajrzeć do każdego zakątka, może zostać nawet 3 godziny. Rodziny z dziećmi spędzają tu często pół dnia, łącząc zwiedzanie z zabawą na placu zabaw i piknikiem.
Zasady: Ze względu na troskę o rośliny obowiązuje zakaz wprowadzania psów (niezależnie od wielkości). Ze względów bezpieczeństwa zabrania się poruszania rowerami i hulajnogami po terenie ogrodu.
Kontakt: Miejski Ogród Botaniczny w Zabrzu, ul. Piłsudskiego 60, 41-800 Zabrze, tel. 32 271 30 33, e-mail: [email protected]