W sercu Parku Śląskiego, na wzniesieniu zwanym Górą Parkową, stoi obiekt, który od prawie 70 lat przyciąga tych, którzy chcą zobaczyć kosmos bez wychodzenia poza atmosferę. Planetarium Śląskie to największe i najstarsze tego typu miejsce w Polsce, a po gruntownej modernizacji zakończonej w 2022 roku stało się jedną z najnowocześniejszych placówek tego typu w Europie. Dziś to nie tylko sala z projekcjami gwiazd, ale cały Śląski Park Nauki łączący astronomię, meteorologię i sejsmologię w jednym miejscu.
Nie trzeba być fanem kosmosu, żeby spędzić tu kilka godzin. Wystarczy ciekawość.
- nowoczesny system projekcji 8K
- interaktywne symulatory lotu
- fascynujące seanse dla dzieci
- historia sięgająca Kopernika
- panoramiczny widok na zmieniający się Śląsk
Historia miejsca, które zaczęło się od Kopernika
Budowę planetarium rozpoczęto w 1953 roku z okazji Roku Kopernikowskiego. Projekt autorstwa architekta Zbigniewa Solawy zrealizowano w dwa lata – w grudniu 1955 roku placówka oficjalnie otworzyła swoje podwoje jako pierwsza tego typu w kraju. Przez ponad sześćdziesiąt lat sercem obiektu był potężny projektor wyprodukowany w Niemczech – maszyna ważąca 2 tony i mierząca 5 metrów wysokości, która wyświetlała niebo na 23-metrowej kopule.
W 2018 roku planetarium zamknięto na cztery lata gruntownej przebudowy. Stary projektor przeszedł na emeryturę i dziś można go zobaczyć jako eksponat na wystawie. Zastąpił go nowoczesny system dziesięciu cyfrowych rzutników Sony, które potrafią wyświetlić na kopule obraz w rozdzielczości True 8K pokazując nawet 100 milionów gwiazd.
Poczta Polska dwukrotnie uhonorowała Planetarium Śląskie emisją znaczków pocztowych – w 1966 roku w serii „Turystyka” oraz w 2007 roku w serii „Miasta polskie”. Nakład pierwszego znaczka wyniósł ponad 102 miliony sztuk.
Co zobaczyć w sali projekcyjnej planetarium
Główna sala mieści 300 rozkładanych foteli ustawionych pod kopułą. Seanse trwają zazwyczaj około godziny i dzielą się na dydaktyczne (dla szkół) oraz popularne (dla wszystkich). Program obejmuje zarówno spektakle o dalekich galaktykach, jak i bardziej przyziemne tematy – na przykład „Niebo nad Śląskiem”, które pokazuje, co można zobaczyć na nocnym niebie właśnie z Chorzowa i okolic.
Dla najmłodszych przygotowano specjalne seanse: „Z wizytą u Pana Twardowskiego”, „Podróż Małego Księcia” czy „Kometa nad Szwajcarską Doliną”. To nie nudne wykłady, tylko opowieści, które trzymają uwagę nawet kilkulatków.
Ciekawym detalem jest panorama na horyzoncie sali – zrekonstruowany widok Katowic, Chorzowa i Siemianowic Śląskich z 1955 roku. Można porównać, jak zmieniło się Śląskie przez ostatnie siedemdziesiąt lat.
Symulatory lotu i spacer po wystawach
Poza salą projekcyjną czeka sporo interaktywnych atrakcji. Pięć symulatorów lotu kosmicznego to prawdopodobnie najbardziej spektakularna część wizyty. Jednoosobowe kapsuły wyposażone w gogle VR, fotele z siłownikami i możliwość obrotu we wszystkich kierunkach symulują lot na Międzynarodową Stację Kosmiczną na wysokość 406 kilometrów. Odczuwa się drgania, przeciążenia, a nawet krótkotrwały stan nieważkości. Z lotu ptaka widać też Park Śląski i otoczenie planetarium.
Wystawa geofizyki prowadzona jest z przewodnikiem i obejmuje stanowiska, na których można doświadczyć zjawisk fizycznych na własnej skórze. Symulator trzęsień ziemi pozwala poczuć, jak zachowuje się grunt podczas wstrząsów różnej siły. Są też symulatory stref klimatycznych i małe studio pogodowe, gdzie każdy może wcielić się w prezentera prognozy.
Ekspozycja astronomiczna „Struktura Wszechświata” na pierścieniu okalającym salę projekcyjną pokazuje odległości i proporcje w kosmosie. To dobry sposób na uzmysłowienie sobie, jak niewielką cząstką wszechświata jest nasza planeta.
Obserwatorium astronomiczne i nowe teleskopy
Integralną częścią kompleksu jest obserwatorium astronomiczne. W grudniu 2023 roku oddano tu do użytku dwa nowe instrumenty: teleskop optyczny PlaneWave CDK700 ze zwierciadłem o średnicy 70 cm oraz radioteleskop Primalucelab Spider 500A z czaszą o średnicy 5 metrów. Nowy teleskop optyczny to jedno z największych tego typu urządzeń w Polsce – umożliwia powiększenie do 750 razy i pozwala na obserwacje nawet przy silnym zanieczyszczeniu świetlnym, co na Śląsku jest istotne.
Od późnej jesieni do wczesnej wiosny, przy sprzyjającej pogodzie, można przez teleskop obserwować Księżyc, planety czy odległe galaktyki. W dzień dostępne są obserwacje Słońca i plam słonecznych. Na terenie obiektu znajduje się też kilkumetrowy zegar słoneczny.
W obserwatorium działają stacje sejsmologiczna i meteorologiczna – obie w pełni sprawne i prowadzące regularną służbę obserwacyjną. To nie tylko eksponaty, ale działające urządzenia zbierające dane naukowe.
Planetarium Śląskie jest głównym organizatorem Olimpiady Astronomicznej – ogólnopolskiego konkursu dla uczniów zainteresowanych astronomią i astrofizyką.
Dla kogo jest Planetarium Śląskie
To miejsce działa na kilku poziomach. Rodziny z dziećmi znajdą tu seanse dostosowane do młodszych widzów i interaktywne eksponaty, przy których można spędzić pół dnia. Młodzież szkolna ma do dyspozycji zajęcia dydaktyczne z astronomii, geografii i fizyki. Miłośnicy kosmosu i nauki docenią nowoczesny sprzęt i możliwość spotkania z zawodowym astronomem podczas prelekcji.
Nawet jeśli ktoś nie przepada za nauką, sam pokaz w sali projekcyjnej robi wrażenie. Leżeć w fotelu i patrzeć, jak nad głową przelatują galaktyki w rozdzielczości 8K – to doświadczenie, które działa niezależnie od wieku czy zainteresowań.
Kompleks jest dostosowany dla osób z niepełnosprawnościami. Na miejscu działa kawiarnia i sklepik, gdzie można kupić mapy nieba, literaturę astronomiczną czy pamiątki. Dla większych grup jest możliwość zamówienia cateringu.
Praktyczne informacje – ceny, godziny, dojazd
Planetarium Śląskie znajduje się przy alei Planetarium 4 w Chorzowie, w obrębie Parku Śląskiego. Wjazd od ulicy Bytkowskiej. Dojazd samochodem jest prosty – park ma parkingi, choć w weekendy i święta bywa tłoczno. Komunikacją miejską dojeżdża się tramwajami lub autobusami do przystanków przy Parku Śląskim, stamtąd spacer przez teren parku.
Ceny biletów na seanse popularne zaczynają się od około 12 złotych za bilet normalny. Dostępne są bilety rodzinne oraz zniżki dla posiadaczy Karty Dużej Rodziny. Zwiedzanie obserwatorium i stacji klimatologicznej kosztuje kilka złotych od osoby. Symulatory lotu kosmicznego oraz poszczególne wystawy mają osobne cenniki. Warto sprawdzić aktualny repertuar i ceny na stronie planetarium.edu.pl przed wizytą.
Rezerwacja jest konieczna dla grup szkolnych (telefon 32 250 65 84, w godzinach 7:30-14:30). Osoby indywidualne kupują bilety na seanse popularne bez rezerwacji, choć na popularne pokazy miejsca mogą się szybko kończyć.
Czas wizyty: sam seans to około godziny, ale jeśli ktoś chce zobaczyć wystawy, skorzystać z symulatorów i zajrzeć do obserwatorium, spokojnie można spędzić tu 3-4 godziny, a nawet cały dzień. Przed wyjazdem warto sprawdzić harmonogram seansów i dostępność symulatorów na oficjalnej stronie – program zmienia się w zależności od pory roku i wydarzeń astronomicznych.
Kontakt: telefon 32 745-00-55, email [email protected]