Przepłynięcie łodzią przez ciemny, wykuty w skale tunel kilkadziesiąt metrów pod ziemią to nie codzienna rozrywka. W Tarnowskich Górach można tego doświadczyć w Sztolni Czarnego Pstrąga – 600-metrowym fragmencie XIX-wiecznego kanału, który do dziś odprowadza wodę z dawnych kopalni. To jedyna w Polsce wciąż działająca sztolnia odwadniająca i jeden z najdłuższych podziemnych przepływów łodziami w Europie. Od 2017 roku obiekt znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO – jako jedyny zabytek tego typu w województwie śląskim.
Nazwa „Czarny Pstrąg” powstała przypadkowo. Gdy w połowie XX wieku ponownie odkryto tę część podziemi, w słabym świetle lamp górniczych pływające tu ryby wyglądały na czarne pstrągi. Stąd nazwa, która przylgnęła do miejsca na stałe.
- jedyna działająca sztolnia w Polsce
- niezwykła atmosfera podziemnego tunelu
- historia górnictwa na wyciągnięcie ręki
- unikalne stalaktyty i dolomitowe ściany
- wpisana na Listę UNESCO
Podziemny kanał z czasów przemysłowej rewolucji
Sztolnia stanowi fragment Głębokiej Sztolni Fryderyk, która powstała w latach 1821-1834. Jej budowa była odpowiedzią na konkretny problem – rozwijająca się kopalnia rudy ołowiowo-srebrowej sięgała coraz głębiej, a woda zalewała wyrobiska. Wcześniej używano do jej odpompowywania kieratów konnych, co było kosztowne i mało wydajne.
Drążenie tunelu w twardej dolomitowej skale postępowało w tempie zaledwie 3-4 metrów tygodniowo. Prace trwały 13 lat. Efekt? Niemal 5-kilometrowy kanał, który grawitacyjnie – bez użycia jakichkolwiek maszyn – odprowadzał wodę z podziemi. Cały system odwadniający rozbudowywano później przez dziesięciolecia, osiągając ostatecznie długość 16 kilometrów. To więcej niż wynosi łączna długość wszystkich ulic w Tarnowskich Górach.
Przed II wojną światową Sztolnia Głęboka Fryderyk była przedzielona granicą państwową. Tarnowskie Góry należały do Polski, ale Brama Gwarków – miejsce, gdzie woda wypływa na powierzchnię w Zbrosławicach – znajdowała się już po niemieckiej stronie granicy.
Woda ze sztolni płynie dalej do rzeki Dramy, a potem przez kolejne cieki trafia ostatecznie do Bałtyku. System działa nieprzerwanie od prawie dwóch stuleci.
Co zobaczysz podczas przepływu łodzią
Zwiedzanie rozpoczyna się od zejścia krętymi schodami w dół – albo przez szyb Sylwester (30 metrów głębokości), albo przez szyb Ewa (20 metrów). Trasa prowadzi ruchem wahadłowym, więc można zacząć z każdej strony.
Na dole czeka podziemna przystań i łodzie. W każdej mieści się kilka osób plus przewodnik, który porusza łodzią odpychając się od skał – to daje zupełnie inny klimat niż w miejscach, gdzie łodzie ciągnie lina lub napędzają silniki elektryczne. Ciemność, wilgoć, odgłos wody i wąskie ściany wykute ręcznie prawie 200 lat temu tworzą niepowtarzalną atmosferę.
Podczas 600-metrowego przepływu można zobaczyć oryginalne fragmenty chodnika sztolniowego wykutego w dolomicie oraz niewielkie, współcześnie powstające stalaktyty. Przewodnik opowiada o historii kopalni, pracy górników i systemie odwadniania. Całe zwiedzanie trwa około 45-50 minut.
Dla kogo jest ta atrakcja
Sztolnia przyjmuje osoby od 4. roku życia, więc można przyjść z dziećmi. Trzeba jednak pamiętać, że to prawdziwe podziemia – ciemne, wilgotne i chłodne. Przez cały rok temperatura wynosi około 10 stopni Celsjusza, więc ciepłe okrycie jest konieczne nawet w upalne lato.
Obiekt nie jest dostępny dla wózków inwalidzkich – trzeba zejść schodami w dół i później wspiąć się z powrotem. Osoby z klaustrofobią powinny zastanowić się dwa razy, bo tunel jest miejscami dość wąski i nisko sklepiony.
Pod Tarnowskimi Górami rozciąga się około 150 kilometrów podziemnych korytarzy – to więcej niż wynosi łączna długość ulic na powierzchni miasta.
Z drugiej strony, dla miłośników historii techniki, górnictwa czy po prostu nietypowych przeżyć to pozycja obowiązkowa. Nie ma w Polsce drugiego takiego miejsca, gdzie można przepłynąć autentycznym, wciąż działającym kanałem odwadniającym z XIX wieku.
Park Repecki i okolice sztolni
Sztolnia znajduje się w sercu Parku Repeckiego – prawie 200-hektarowego, zabytkowego kompleksu zielonego założonego w XIX wieku przez hrabiów Donnersmarck. To byli magnaci ziemscy i przemysłowi, którzy stworzyli tu teren łowiecki. Sprowadzili zwierzęta, uformowali teren i posadzili ponad 10 tysięcy drzew, w tym egzotyczne gatunki z całej Europy.
Dziś park zachęca do spacerów. Dominują tu buki, dęby, graby, jesiony i lipy. Można spotkać ponad 25 gatunków ssaków, a w samej sztolni mieszkają nietoperze. Przy wejściu do parku od strony ulicy Repeckiej jest bezpłatny parking, stamtąd około 500 metrów spaceru do szybu.
Na tarasie budynku obsługi ruchu turystycznego znajduje się wystawa poświęcona historii górnictwa w regionie. Warto zajrzeć przed lub po zwiedzaniu podziemi.
Sztolnia Czarnego Pstrąga czy Zabytkowa Kopalnia Srebra
Wiele osób myli te dwie atrakcje, bo obie należą do tego samego kompleksu górniczego i są wpisane na listę UNESCO. To jednak dwa osobne obiekty w różnych miejscach Tarnowskich Gór.
Zabytkowa Kopalnia Srebra to zwiedzanie pieszkiem górniczych korytarzy, gdzie wydobywano rudę. Sztolnia Czarnego Pstrąga to przepływ łodzią kanałem odwadniającym. Każdy obiekt wymaga osobnego biletu, choć kasy są wspólne. Można zwiedzić oba w jeden dzień – wtedy warto kupić bilet łączony, który jest tańszy.
Praktyczne informacje – ceny, godziny, dojazd
Ceny biletów:
- Bilet normalny: 37 zł
- Bilet ulgowy: 30 zł
- Bilet rodzinny (2+1): 93 zł
- Bilet łączony Sztolnia + Kopalnia – normalny: 74 zł, ulgowy: 61 zł
Można płacić kartą. Aktualne ceny najlepiej sprawdzić na stronie kopalniasrebra.pl, bo mogą się zmieniać.
Godziny zwiedzania (sezon 2024/2025):
- Czerwiec – sierpień: codziennie o 10:00, 11:00, 12:00, 13:00, 14:00, 15:00, 16:00
- Wrzesień – październik: wtorek-piątek o 12:00, soboty-niedziele o 11:00, 12:00, 13:00, 14:00, 15:00
- Listopad – marzec: poniedziałek-piątek o 12:00, soboty-niedziele i święta o 13:00, 14:00
- Kwiecień – maj: soboty, niedziele i święta o 11:00, 12:00, 13:00, 14:00, 15:00
Sztolnia jest nieczynna: 1 stycznia, w pierwszym dniu Wielkanocy, 1 listopada oraz 25-26 i 31 grudnia.
W 2017 roku podczas 41. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w Krakowie Sztolnia Czarnego Pstrąga wraz z całym kompleksem górniczym Tarnowskich Gór trafiła na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. To jedyny taki wpis w województwie śląskim.
Jak dojechać:
Adres: ul. Repecka, Park Repecki, Tarnowskie Góry. Bezpłatny parking znajduje się przy wejściu do parku od strony ulicy Repeckiej. Stamtąd około 500 metrów spacerem do szybu Sylwester. Dojazd samochodem z Katowic zajmuje około 30 minut, z Gliwic około 20 minut.
Ile czasu zarezerwować:
Sam przepływ trwa około 45-50 minut. Jeśli dodać czas na dojście z parkingu, ewentualne zwiedzenie wystawy i spacer po Parku Repeckim, warto zaplanować 1,5-2 godziny. Jeśli chcesz zwiedzić też Zabytkową Kopalnię Srebra (która znajduje się w innej części miasta), potrzeba co najmniej 4 godzin na obie atrakcje.
Co zabrać ze sobą:
Koniecznie ciepłe okrycie – w podziemiach jest około 10 stopni przez cały rok. Wygodne buty do chodzenia po schodach. Aparat lub telefon, jeśli chcesz robić zdjęcia, choć światło w sztolni jest ograniczone.
Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem w grupach. Warto przyjść kilka minut przed wyznaczoną godziną. W sezonie letnim, zwłaszcza w weekendy, może być spory ruch – czasem warto wcześniej zadzwonić i zarezerwować miejsce pod numerem 32 285-49-96.