W samym sercu Tychów, przy ulicy Katowickiej, działa jeden z najstarszych browarów w Polsce – piwo warzy się tu nieprzerwanie od 1629 roku. Tyskie Browary Książęce to nie tylko sprawnie działająca fabryka, ale też ciekawa atrakcja dla wszystkich, którzy chcą zobaczyć, jak powstaje piwo i poznać historię miejsca, które przez prawie 400 lat kształtowało całe miasto.
Warto tu zajrzeć nie tylko dla degustacji – choć ta oczywiście też czeka na końcu zwiedzania. Kompleks browaru łączy zabytkową architekturę z nowoczesną produkcją, a zwiedzanie pokazuje cały proces powstawania piwa od surowców po butelkowanie.
- historia sięgająca XVII wieku
- unikalne eksponaty w muzeum
- nowoczesna produkcja na żywo
- możliwość degustacji piwa
- piękna architektura warzelni
Historia browaru od Promnitzów po koncern Asahi
Początki browaru sięgają XVII wieku, kiedy należał do rodu Promnitzów. W urbarzu pszczyńskim z 1629 roku pojawia się wzmianka o folwarku ze znacznym prawem piwowarskim. Prawdziwy rozkwit nastąpił jednak w drugiej połowie XIX wieku, gdy browar przejął książę Jan Henryk XI Hochberg.
Ten przedsiębiorca i wizjoner dysponował fortuną wartą 100 milionów marek w złocie i posiadłościami liczącymi prawie 60 tysięcy hektarów. W 1861 roku rozpoczął wielką rozbudowę browaru, tworząc nowoczesny kompleks z warzelnią, chłodnią, słodownią, młynem, suszarnią i przemysłową lodownią – jedną z pierwszych w Europie. Od jego tytułu browar zyskał nazwę „książęcy”.
W 1893 roku wybudowano linię kolejową łączącą browar z dworcem w Tychach – świadczy to o skali produkcji i znaczeniu zakładu dla regionu.
Pod koniec XIX wieku produkcja sięgała 100 tysięcy hektolitrów rocznie, co stawiało tyski zakład w rzędzie największych browarów w Europie. Książę zatrudnił Juliusa Müllera, mistrza piwowarskiego, który wprowadził nowatorską metodę warzenia z użyciem drożdży dolnej fermentacji. To właśnie ta technologia pozwoliła na gwałtowny wzrost produkcji.
Co zobaczysz podczas zwiedzania Tyskich Browarów Książęcych
Zwiedzanie rozpoczyna się w części muzealnej, która mieści się w dawnej kaplicy ewangelickiej ufundowanej przez księcia w 1902 roku. Muzeum pokazuje historię browaru przez pryzmat eksponatów – znajdują się tu unikatowe butelki, narzędzia bednarskie, stare dokumenty i fotografie, kolekcje kufli, kapsli i beczek.
Szczególnie ciekawy jest fragment poświęcony codziennemu życiu browaru. Nie każdy wie, że dawniej zakład zajmował się też produkcją beczek dębowych, a na terenie kompleksu znajdowały się mieszkania pracownicze i gorzelnia. Trunki z tyskiej gorzelni towarzyszyły podobno otwarciu wieży Eiffla.
Centrum Sztuki Piwowarskiej to miejsce, gdzie zmysłami doświadczysz procesu warzenia piwa. W Laboratorium Piwa czekają piwne artefakty i najlepsze odmiany surowców – można je dotknąć i powąchać, co daje zupełnie inne wrażenie niż tylko oglądanie za szybą.
Część wycieczki prowadzi przez nowoczesny browar, gdzie zobaczysz produkcję na żywo. Historyczna warzelnia z 1922 roku, działająca do dziś, należy do najładniejszych miejsc w całym kompleksie. Ściany wyłożone są kaflami z wielkoksiążęcej manufaktury w Karlsruhe, a wyposażenie pochodzi z firmy Weigelwerk z Nysy i katowickiej filii Siemensa.
Woda do produkcji piwa pochodzi ze źródła „Gronie” znajdującego się na zboczu Górki Mikołowskiej – od nazwy tego źródła wzięło się określenie Tyskie Gronie.
Degustacja w Pubie Pod Browarem
Zwiedzanie kończy się w zabytkowych ceglanych piwnicach, gdzie mieści się Pub Pod Browarem. To tutaj następuje pokaz właściwego nalewania piwa i degustacja. Dorosłym uczestnikom wycieczki przysługuje pół litra piwa.
W pubie serwowane jest wyjątkowe Tyskie Gronie z Browaru – warzone kilka metrów nad lokalem i podawane bezpośrednio po uwarzeniu, w 24 godziny od produkcji. To piwo dostępne tylko w tym miejscu, można je kupić na wynos w butelce zamykanej na krachel.
Dla kogo jest zwiedzanie browaru
Wycieczka z przewodnikiem dostępna jest wyłącznie dla osób pełnoletnich – ze względu na degustację na końcu. Rodziny z młodszymi dziećmi mogą skorzystać z samodzielnego zwiedzania muzeum bez przewodnika, ale wtedy dziecko musi być pod opieką dorosłego.
Miłośnicy historii docenią bogactwo architektoniczne i opowieści o rozwoju przemysłu na Śląsku. Entuzjaści piwa poznają szczegóły technologii warzenia i receptury. Dla osób zainteresowanych techniką ciekawe będą rozwiązania z przełomu XIX i XX wieku, które przetrwały do dziś.
Przewodnicy traktują swoją pracę poważnie i dzielą się sporą dawką wiedzy – nie tylko o tyskim browarze, ale też o całej sztuce piwowarskiej. Wycieczka to nie tylko rozrywka, ale faktyczna lekcja historii przemysłu.
Specjalne wydarzenia i nocne zwiedzanie
Browar organizuje też nietypowe wydarzenia. Nocne zwiedzanie to przygoda z udziałem postaci związanych z historią miejsca – Piwowara, Zielarki i Bednarza. Trasa prowadzi obok słodowni, domu kawalera, bednarni, familoków i willi. W nagrodę uczestnicy otrzymują wyjątkowe piwo prosto z browaru.
Regularnie odbywają się giełdy birofilów – spotkania kolekcjonerów wszystkiego, co związane z piwem i piwowarnictwem. To okazja do zobaczenia unikalnych eksponatów i spotkania pasjonatów złotego trunku.
Browar oferuje też wycieczki po śląsku – dla miłośników gwary śląskiej lub tych, którzy chcą usłyszeć, jak brzmi historia tego miejsca w lokalnym języku.
W 2005 roku piwo Tyskie otrzymało Grand Prix w prestiżowym konkursie The British Brewing Industry Awards w kategorii lager – to swego rodzaju „piwny Oscar”.
Architektura i układ przestrzenny browaru
Dzisiaj browar rozpościera się po obu stronach ulicy Mikołowskiej w Tychach. Historyczna część obiektu jest pod opieką konserwatora zabytków, a tuż obok znajduje się nowoczesny rozlew i centrum dystrybucji.
Ciekawostka – przez teren browaru przebiegała dawna ulica Mikołowska, która obecnie znajduje się na terenie zakładu. Na początku XX wieku każdy przejeżdżający tą drogą był częstowany piwem. Po wybudowaniu nowej części browar znów jest rozdzielony ulicą, ale tradycja częstowania już nie jest kultywowana.
W starej części browaru pozostała rozlewnia do kegów, natomiast puszki i butelki napełniane są w nowej części. Całość tworzy sprawnie działający organizm łączący tradycję z nowoczesnością.
Praktyczne informacje – godziny otwarcia i ceny biletów
Tyskie Browary Książęce znajdują się przy ulicy Katowickiej 9 w Tychach. Centrum Wycieczkowe czynne jest od wtorku do niedzieli w godzinach 12:00-20:00. Poniedziałki są dniami wolnymi.
Ceny wycieczek: Bilety na wycieczki z przewodnikiem dla osób dorosłych (z degustacją 0,5 litra piwa) kosztują około 15 złotych. Samodzielne zwiedzanie muzeum bez przewodnika również dostępne w podobnej cenie – w tym wariancie mogą uczestniczyć osoby niepełnoletnie pod opieką dorosłego.
Czas zwiedzania: Krótsza opcja z przewodnikiem (tylko muzeum) trwa około 60 minut. Dłuższa wersja obejmująca muzeum i nowoczesną rozlewnię zajmuje około 90 minut. Samodzielne zwiedzanie również wymaga około 90 minut.
Jak dojechać: Z Rynku w Tychach to zaledwie 650 metrów – 9 minut spacerem lub niecałe 5 minut rowerem. Najbliższy przystanek autobusowy to Tychy Browar. Z dworca kolejowego w Tychach można dojść pieszo – dystans wynosi około 2,3 kilometra, co zajmuje mniej więcej 30 minut.
Rezerwacja: Na wycieczki z przewodnikiem trzeba się wcześniej umówić. Warto zarezerwować miejsce z wyprzedzeniem, szczególnie w weekendy i podczas specjalnych wydarzeń.
Browar należy do Kompanii Piwowarskiej, która od 2017 roku jest własnością japońskiego koncernu Asahi Group. W Tyskich Browarach Książęcych warzy się piwa marki Tyskie (w tym warianty bezalkoholowe), Tyskie Gronie, specjalności Książęcego jak IPA czy Złote Pszeniczne, a także Lech na południową Polskę, Dębowe Mocne i Żubr.