Schodzenie 40 metrów w dół windą górniczą, przejazd łodzią przez zalane wodą korytarze i spacer po wyrobiskach z XVIII wieku – to nie film przygodowy, tylko zwykły dzień w Zabytkowej Kopalni Srebra w Tarnowskich Górach. Miejsce wpisane na listę UNESCO, gdzie historia górnictwa kruszcowego spotyka się z podziemną przygodą dostępną dla każdego. Nie trzeba być pasjonatem techniki, żeby docenić skalę tego, co przez wieki wydrążono pod śląską ziemią.
- zjazd windą górniczą
- przejazd łodzią przez korytarze
- multimedialna wystawa historii górnictwa
- oryginalne narzędzia górnicze
- unikalna atmosfera podziemnych wyrobisk
Kopalnia srebra w Tarnowskich Górach – historia miejsca
Zabytkowa Kopalnia to tak naprawdę dawna kopalnia Fryderyk, która działała od 1784 do 1911 roku. Choć nazwa sugeruje srebro, głównym celem była galena – ruda ołowiu z domieszką srebra. I właśnie ten dodatek robił różnicę, bo zawartość srebra była na tyle wysoka, że wydobycie stawało się niezwykle opłacalne.
Skala przedsięwzięcia robi wrażenie nawet dziś. Pod Tarnowskimi Górami wydrążono około 150 kilometrów chodników i powstało blisko 20 tysięcy szybów. Miasto dosłownie stało na górniczym labiryncie – krajobraz przypominał ser szwajcarski. Wydobywane tu srebro trafiało nawet do Chin, gdzie wykorzystywano je do produkcji monet, a cynk stanowił w XIX wieku niemal połowę światowego zapotrzebowania na ten surowiec.
W 1787 lub 1788 roku sprowadzono tu z Anglii pierwszą maszynę parową na Górnym Śląsku – drugą w kontynentalnej Europie. Służyła do odwadniania podziemi, bo woda była największym wrogiem górników.
Wyrobiska, które dzisiaj można zwiedzać, pochodzą z XVII i XIX wieku. To zrekonstruowane fragmenty tego ogromnego podziemnego systemu, które pokazują, jak wyglądała codzienna, ciężka praca górników kruszcowych.
Co zobaczysz podczas zwiedzania kopalni
Wizyta zaczyna się w budynku nadszybia, gdzie mieści się multimedialna wystawa poświęcona historii tarnogórskiego górnictwa. Można tu zobaczyć dawne narzędzia górnicze, dowiedzieć się o technikach wydobycia i poznać zasady działania maszyn parowych. Dla dzieci przygotowano animowane filmy opowiadające legendę o Janku zwanym Rybką – prostym chłopie, który odkrył tutejsze złoża.
Potem przychodzi moment, na który czekają zwłaszcza młodsi zwiedzający – zjazd prawdziwą windą górniczą na głębokość 40 metrów. Po założeniu kasków ochronnych grupa schodzi do podziemnej trasy turystycznej o długości 1740 metrów, która ma kształt trójkąta i łączy trzy historyczne szyby: Anioł, Żmija i Szczęść Boże.
W podziemiach panuje stała temperatura około 10 stopni Celsjusza przez cały rok, więc ciepłe okrycie to konieczność nawet latem. Trasa prowadzi przez przodki górnicze – miejsca, gdzie pracowali górnicy – i pokazuje dawne stanowiska pracy. W niektórych miejscach można zobaczyć dwie żyły galeny, czyli rudy ołowiu z domieszką srebra, które były celem wydobycia.
Przejazd łodzią przez podziemne korytarze
Największą atrakcją dla większości odwiedzających jest 270-metrowy odcinek trasy, który trzeba pokonać łodzią. Chodnik wodny ma głębokość około 80 centymetrów i przepływa się nim w grupach z przewodnikiem. To niezwykłe doświadczenie – płynąć przez zalane wodą wyrobiska górnicze, które kiedyś były miejscem ciężkiej pracy.
Ze szlakiem sąsiadują trzy komory o powierzchni od 500 do 2000 metrów kwadratowych. Jedna z nich, zwana Niską, ma zaledwie metr wysokości przy powierzchni 2000 metrów kwadratowych – trudno sobie wyobrazić wydobycie w takich warunkach.
Całą trasę udźwiękowiono autentycznymi odgłosami pracy górników – słychać stukot narzędzi, jadące wózki, roboty strzałowe, a nawet efekty zawału kopalnianego. To dodaje realizmu i pomaga wyobrazić sobie, jak wyglądała codzienna praca pod ziemią.
W podziemnym labiryncie kopalni znajduje się źródełko z krystalicznie czystą wodą – jedno z wielu miejsc, gdzie woda nieustannie sączyła się do wyrobisk, utrudniając pracę górników.
Skansen Maszyn Parowych – darmowa atrakcja przy kopalni
Tuż przy budynku kopalni znajduje się Skansen Maszyn Parowych, do którego wstęp jest bezpłatny. To bogata kolekcja urządzeń, które napędzały przemysł w XIX i XX wieku: walec drogowy, dźwig kolejowy, lokomobile, parowozy, agregat prądotwórczy, pompy parowe i maszyny wyciągowe.
Lokalizacja skansenu nie jest przypadkowa – nawiązuje do przełomowego momentu w historii tarnogórskiego górnictwa, jakim było wprowadzenie techniki parowej. Dla rodzin z dziećmi dodatkową atrakcją jest Mała Kolejka Skansenowa, która kursuje wokół skansenu na trasie 500 metrów.
UNESCO i 28 obiektów dziedzictwa górniczego
W lipcu 2017 roku podczas sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w Krakowie Zabytkowa Kopalnia Srebra wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi trafiła na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. To jedyny obiekt z województwa śląskiego na tej prestiżowej liście i jeden z siedemnastu w całej Polsce.
Wpis obejmuje nie tylko samą kopalnię, ale cały krajobraz pogórniczy – łącznie 28 różnych obiektów. W skład tego kompleksu wchodzą między innymi szyby (Anioł, Żmija, Szczęść Boże, Heinitz, Staszic, Bohr, Pokój), sztolnie (Fryderyk, Boże Wspomóż), a także obiekty miejskie jak Park Miejski czy Stacja Wodociągowa Staszic.
Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów jest Hałda Popłuczkowa Kopalni Fryderyk – usypisko o nietypowej, jasnej barwie, która wynika z ogromnej ilości dolomitów. Powstała w latach 30. XX wieku i stanowi jeden z najbardziej fotogenicznych punktów na liście UNESCO.
Dla kogo jest Zabytkowa Kopalnia Srebra
To miejsce sprawdza się dla rodzin z dziećmi – trasa jest bezpieczna, dobrze oświetlona, a zjazd windą górniczą robi na młodszych zwiedzających ogromne wrażenie. Przejazd łodzią to dodatkowa atrakcja, która urozmaica zwiedzanie. Dzieci lubią też legendy o smokach ukrytych w kopalni i opowieści o Skarboniku – dobrym duchu górniczym, który miał chronić górników i strzec podziemnych skarbów.
Miłośnicy historii i techniki docenią skalę przedsięwzięcia – 150 kilometrów wydrążonych chodników, system odwadniania podziemi, pierwsze maszyny parowe na Górnym Śląsku. Multimedialna wystawa w budynku nadszybia przedstawia te zagadnienia w przystępny sposób.
Trasa jest dostosowana dla osób z niepełnosprawnościami ruchowymi – są podjazdy dla wózków inwalidzkich, winda na wyższe piętra i możliwość wypożyczenia wózka. Także sama podziemna trasa została przystosowana dla osób poruszających się na wózkach.
Informacje praktyczne – bilety, godziny otwarcia, dojazd
Zabytkowa Kopalnia Srebra znajduje się przy ul. Szczęść Boże 81 w Tarnowskich Górach. Z centrum miasta można dojechać autobusami linii 142 i 749. Bezpośrednio przy kopalni jest duży, bezpłatny parking dla samochodów osobowych i autokarów.
Kopalnia jest czynna przez cały rok. Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem w wyznaczonych godzinach. Warto zarezerwować bilety wcześniej, szczególnie w weekendy i w sezonie wakacyjnym, bo liczba miejsc w grupach jest ograniczona. Można to zrobić przez oficjalną stronę kopalniasrebra.pl lub międzynarodową platformę GetYourGuide, która oferuje także zwiedzanie w języku angielskim.
Na zwiedzanie warto zarezerwować około 2-2,5 godziny. W podziemiach jest chłodno – niezależnie od pory roku temperatura wynosi około 10 stopni Celsjusza. Ciepła bluza lub kurtka to podstawa, podobnie jak wygodne obuwie na płaskiej podeszwie – podłoże bywa nierówne i mokre.
Nie każdy wie, że Zabytkowa Kopalnia Srebra to nie to samo co Sztolnia Czarnego Pstrąga. Oba obiekty są częścią wpisu UNESCO, ale znajdują się w różnych miejscach – oddalone o około 3 kilometry. Sztolnia oferuje najdłuższy w Polsce podziemny przepływ łodziami – 600 metrów.
Na terenie kopalni działa restauracja, sala konferencyjna i sklep z minerałami. Przy wejściu stoi automat z pamiątkowymi medalami z kolekcji Złota Polska. Zarządza nią Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, które organizuje też różne wydarzenia – od festiwali muzyki elektronicznej w podziemiach po Tarnogórską Podziemną Sztafetę Pływacką dla morsów.
W pobliżu kopalni warto zajrzeć także do Rezerwatu Przyrody Segiet – 150-letni kompleks leśny z przewagą buków, przez który prowadzi ścieżka spacerowa. To dobry pomysł na spacer przed zwiedzaniem lub odpoczynek po zejściu z podziemi.