Archikatedra Chrystusa Króla w Katowicach to monumentalna świątynia, która budowana była przez prawie trzy dekady – od 1927 do 1955 roku. Mieści się w samym centrum Katowic, w kwartale ulic Plebiscytowej, Powstańców, Jordana i Wita Stwosza. To największa katedra w Polsce pod względem kubatury, która sięga około 120 tysięcy metrów sześciennych. Budowla robi wrażenie już z daleka – monumentalna kolumnada z ośmioma korynckimi kolumnami przed wejściem i charakterystyczna kopuła sprawiają, że trudno przejść obok obojętnie.
- największa katedra w Polsce
- unikalny styl klasycyzujący
- piękne wnętrze w stylu art deco
- monumentalna figura Chrystusa Króla
- pomnik Jana Pawła II przed wejściem
Historia budowy katedry katowickiej
Wszystko zaczęło się w 1925 roku, kiedy papież Pius XI utworzył diecezję katowicką na terenach przyłączonych do Polski po plebiscycie śląskim. Pierwszym biskupem został August Hlond. Potrzebna była okazała katedra dla nowej diecezji, więc ogłoszono konkurs architektoniczny. Projekt przygotowali dwaj znani architekci – Zygmunt Gawlik i Franciszek Mączyński.
5 czerwca 1927 roku biskup Arkadiusz Lisiecki symbolicznie wykopał ziemię pod fundamenty, rozpoczynając budowę. Prace postępowały, ale wybuch drugiej wojny światowej wszystko zatrzymał. Niemcy nie pozwolili kontynuować budowy. Dopiero po wojnie, dzięki ogromnemu wysiłkowi całej diecezji i pracy społecznej wielu ludzi – w tym kleryków Śląskiego Seminarium Duchownego – udało się dokończyć świątynię.
Konsekracja odbyła się 30 października 1955 roku. Dokonał jej biskup częstochowski Zdzisław Goliński, ponieważ w tym czasie trwało wysiedlenie biskupów katowickich. Dopiero 1 sierpnia 1957 roku prymas Stefan Wyszyński przeniósł prawa kościoła katedralnego z dotychczasowej świątyni św. Piotra i Pawła na nowo wybudowany kościół Chrystusa Króla. Parafię erygowano 20 grudnia 1957 roku.
Kopuła katedry ma 64 metry wysokości, ale pierwotnie miała być wyższa o 38 metrów. Zmiany w projekcie znacząco wpłynęły na sylwetkę budowli.
Architektura i styl świątyni
Katedra reprezentuje styl klasycyzujący z odniesieniami do klasycyzmu i baroku. Ma imponujące wymiary – 101 metrów długości i 50 metrów szerokości. Fasadę zdobi osiem kolumn korynckich, a nad nimi widnieje napis „Soli Deo Honor Et Gloria” – Tylko Bogu cześć i chwała. Troje potężnych drzwi prowadzi do środka, przy czym środkowe są ozdobione płaskorzeźbami o treści millenijnej projektu Jerzego Kwiatkowskiego.
Całą bryłę wieńczy spłaszczona kopuła na niskim tamburze, zakończona smukłą latarnią. Od strony zachodniej stoi pomnik Jana Pawła II zaprojektowany przez Kazimierza Gustawa Zemłę, odsłonięty w maju 2006 roku. Plac przed katedrą oficjalnie nazywa się placem Katedralnym.
Wnętrze archikatedry – co zobaczysz w środku
Wnętrze zaprojektował Mieczysław Król w 1973 roku, a elementy rzeźbiarskie wykonał Jerzy Egon Kwiatkowski. Realizację ukończono w 1987 roku. Całość utrzymana jest w stylistyce art deco. Układ wnętrza oparty jest na centralnym ośmioboku otoczonym czterema kaplicami.
Nad ołtarzem głównym umieszczono monumentalną figurę Chrystusa Króla Wszechświata wpisaną w okrągły nimb – to dominujący element prezbiterium. Ołtarz zdobią płaskorzeźby: od strony nawy „Ostatnia Wieczerza”, a od strony katedry biskupiej „Wesele w Kanie Galilejskiej”.
W katedrze znajduje się kilka kaplic. Obok prezbiterium są kaplice Chrztu Świętego i Najświętszego Sakramentu – w tej drugiej modlił się Jan Paweł II podczas swojej wizyty w 1983 roku. Co ciekawe, mozaikę w tej kaplicy ufundował trzy lata wcześniej kardynał Joseph Ratzinger, późniejszy papież Benedykt XVI.
W lewej nawie wydzielono kaplice Matki Bożej Fatimskiej, Serca Jezusowego i św. Barbary. W prawej znajdują się kaplice Matki Bożej Częstochowskiej i św. Antoniego. Świątynię zdobią piękne witraże wykonane przez Krakowski Zakład Witrażów. Organy umieszczono zarówno na chórze, jak i w prezbiterium.
W katedrze znajduje się pięć dzwonów, z których najcięższy waży 3,5 tony.
Krypta i Panteon Górnośląski
W podziemiach archikatedry mieści się krypta z Kościołem Akademickim, który został ustanowiony 5 października 1968 roku przez biskupa Herberta Bednorza w związku z powstaniem Uniwersytetu Śląskiego. Krypta ozdobiona jest freskami przedstawiającymi Drogę Krzyżową. To miejsce spotkań katolickiej społeczności akademickiej w Katowicach – co niedzielę zbierają się tu studenci z Duszpasterstwa Akademickiego Centrum.
W 2023 roku krypta przeszła kilkunastomiesięczny remont. 5 stycznia 2025 roku odbyła się uroczysta liturgia, podczas której biskup Marek Szkudło pobłogosławił odnowioną przestrzeń i konsekrował nowy ołtarz. Nowy wystrój zaprojektowała architekt Alina Solik-Wenklar.
W podziemiach znajduje się też krypta grobowa biskupów ordynariuszy katowickich oraz Panteon Górnośląski – miejsce pamięci wybitnych postaci związanych z regionem.
Najważniejsze wydarzenia w historii katedry
20 czerwca 1983 roku w katowickiej katedrze gościł papież Jan Paweł II podczas swojej drugiej pielgrzymki do Polski. Spotkał się tu z chorymi i osobami niepełnosprawnymi. Na jego cześć Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia wraz z chórem Filharmonii Śląskiej wykonali „Victorię” Wojciecha Kilara.
W grudniu 1989 roku ta sama orkiestra nagrała w katedrze „Pasję według św. Łukasza” Krzysztofa Pendereckiego pod dyrekcją kompozytora dla wytwórni Decca International. W świątyni regularnie odbywają się koncerty organowe i symfoniczne.
25 marca 1992 roku katedra stała się kościołem metropolitalnym, gdy diecezja katowicka została podniesiona do rangi archidiecezji na mocy bulli „Totus Tuus Poloniae Populus”. W grudniu 1997 roku świątynię wpisano do rejestru zabytków. W grudniu 2017 roku prezydent Andrzej Duda ustanowił zespół katedralny pomnikiem historii.
Każdego roku w katedrze wręczana jest nagroda Lux ex Silesia dla wybitnych Ślązaków.
Dla kogo to miejsce i kiedy warto je odwiedzić
Archikatedra to miejsce przede wszystkim dla osób zainteresowanych architekturą sakralną i historią regionu. Monumentalne rozmiary budowli i bogactwo wystroju wnętrza robią wrażenie na każdym – niezależnie od tego, czy ktoś interesuje się sztuką sakralną na co dzień. Warto przyjść tu w spokojniejszych godzinach, żeby móc w ciszy podziwiać detale architektoniczne i atmosferę wnętrza.
Dla miłośników muzyki organowej i klasycznej katedra organizuje koncerty – warto sprawdzić kalendarz wydarzeń na stronie parafii. Studenci i młodzi ludzie mogą dołączyć do spotkań w krypcie, gdzie działa prężne Duszpasterstwo Akademickie.
Uroczystość patronalna przypada w ostatnią niedzielę roku kościelnego, czyli pod koniec listopada – wtedy w katedrze odbywają się szczególnie uroczyste nabożeństwa.
Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd
Katedra znajduje się przy ulicy Plebiscytowej 49A w centrum Katowic. Dojazd jest bardzo prosty – to dosłownie kilka minut spacerem od Rynku i głównych punktów miasta. Można dojechać tramwajem lub autobusem, wysiadając na przystankach w centrum.
Msze święte w tygodniu: 6:30, 7:30, 8:00, 12:00, 18:00
Msze w soboty: 18:00
Msze w niedziele i święta: 7:00, 9:00, 10:30, 12:00, 18:00
Wstęp do katedry jest bezpłatny. Można zwiedzać świątynię poza godzinami nabożeństw, pamiętając o zachowaniu ciszy i szacunku dla miejsca kultu. Na zwiedzanie samej katedry wystarczy około 30-45 minut, ale jeśli chce się spokojnie obejrzeć wszystkie detale, kaplice i podziemia, warto zarezerwować godzinę.
W ostatnich latach na fasadzie katedry pojawił się nowy element – w kwietniu 2022 roku rozpoczęto stawianie tympanonu „Hołd Ludu Śląskiego dla Chrystusa Króla” z figurami Jezusa Chrystusa oraz świętych Jacka i Jadwigi. To kolejny etap w historii tej wciąż żywej i rozwijającej się świątyni.
Kontakt: tel. 32 251 21 96, e-mail: [email protected]