Galeria Szyb Wilson w Katowicach to jedno z tych miejsc, które pokazują, że postindustrialne budynki mogą dostać drugie życie. Mieści się w dawnej cechowni i łaźni kopalni Wieczorek, w zabudowaniach z czerwonej cegły, które pamiętają czasy, gdy w okolicy huczały maszyny wydobywcze. Dziś to największa prywatna galeria sztuki w Polsce – blisko 2500 m² przestrzeni wystawienniczej, gdzie przemysłowa surowość spotyka się ze sztuką współczesną.
Nie jest to miejsce na szybkie przejście. Tu trzeba poświęcić czas.
- imponująca przestrzeń 2500 m²
- unikalne wystawy młodych artystów
- różnorodność form sztuki
- cykliczne wydarzenia kulturalne
- rewitalizacja postindustrialnej dzielnicy
Historia szybu Wilson – od kopalni do galerii sztuki
Zanim ktokolwiek pomyślał o wystawach i wernisażach, na tym terenie tętniła kopalniana machina. Początki sięgają 1826 roku, kiedy powstała kopalnia Morgenroth (Jutrzenka). W kolejnych dekadach zakład zmieniał właścicieli i nazwy – w latach 30. XIX wieku większość udziałów wykupiła wrocławska firma Georg von Giesches Erben, która w 1883 roku połączyła okoliczne kopalnie w jeden wielki zakład o nazwie „Giesche”.
W 1864 roku stanęły dwa bliźniacze szyby: Richthofen i Hulda. W 1935 przemianowano je na Wilson I i Wilson II – nazwa wzięła się od prezydenta USA Woodrowa Wilsona. Po wojnie, w 1945 roku, całą kopalnię nazwano „Wieczorek” – od Józefa Wieczorka, działacza robotniczego i posła na Sejm Śląski, który zginął w obozie w Oświęcimiu.
Budynki galerii zaprojektowali bracia Zillmann – ich projekt z czerwonej cegły przetrwał ponad 150 lat i dziś stanowi idealną oprawę dla współczesnej sztuki.
W 2001 roku Monika Paca-Bros i Johann Bros postanowili przekształcić opuszczone budynki w przestrzeń kulturalną. To był początek Galerii Szyb Wilson – projektu, który miał nie tylko promować sztukę, ale też rewitalizować całą dzielnicę Janów-Nikiszowiec.
Co zobaczysz w Galerii Szyb Wilson
Galeria składa się z trzech sal o zróżnicowanej wielkości: Małej Galerii (Markownia), Średniej Galerii (Cechownia) i Dużej Galerii (Łaźnia). Każda ma swój charakter, ale wszystkie łączy industrialny klimat – surowe ściany, wysokie sufity, ślady po dawnym przeznaczeniu budynków.
W przestrzeniach galerii można zobaczyć zarówno stałą kolekcję sztuki współczesnej, jak i rotujące wystawy młodych artystów. W zbiorach znajdują się obrazy, rzeźby i instalacje – między innymi prace Karola Wieczorka, Andrzeja Urbanowicza, Marka Kamieńskiego, Lecha Kołodziejczyka, Andrzeja Tobisa czy Grupy Eco-Industri-Art. Są też dzieła zagranicznych twórców.
To nie jest galeria, która stawia na bezpieczne, łatwe w odbiorze sztuki. Tutaj dostaje się przestrzeń na eksperymenty – od malarstwa i grafiki, przez fotografię, aż po performance. Wystawy zmieniają się regularnie, więc warto sprawdzić kalendarz wydarzeń przed wizytą.
Nie tylko sztuka – wydarzenia w Szybie Wilson
Galeria to coś więcej niż miejsce do oglądania obrazów. Przez cały rok odbywają się tu koncerty, spektakle teatralne, warsztaty artystyczne, wykłady i konferencje. To przestrzeń otwarta na różne formy aktywności kulturalnej.
Jednym z najważniejszych cyklicznych wydarzeń jest Art Naif Festiwal – międzynarodowy przegląd sztuki naiwnej, który ściąga twórców z całego świata. Organizowana przez galerię i Fundację Eko-Art Silesia impreza pokazuje, że sztuka nie musi być elitarna.
W ostatnich latach w przestrzeni galerii odbywały się też wydarzenia zupełnie inne niż typowe wernisaże – Festiwal Pierogów Świata, Wege Festiwal czy targi kosmetyków naturalnych. To pokazuje, jak wszechstronnie można wykorzystać postindustrialną przestrzeń.
Galeria Szyb Wilson jest popularnym miejscem realizacji filmów, teledysków i sesji zdjęciowych – surowe wnętrza tworzą unikalną scenerię, której nie znajdziesz w typowych studiach.
Dla kogo jest Galeria Szyb Wilson
Przede wszystkim dla osób, które interesują się sztuką współczesną i nie boją się tego, co nieoczywiste. Nie każdy tu się spodoba – jeśli ktoś preferuje klasyczne malarstwo i przewidywalne formy, może czuć się zagubiony.
Miłośnicy architektury przemysłowej docenią same budynki – połączenie ceglanej bryły z industrialnymi wnętrzami to gratka dla oka. Fotografowie amatorzy znajdą tu mnóstwo ciekawych kadrów.
Rodziny z dziećmi? Zależy od wystawy. Galeria organizuje warsztaty artystyczne dla młodszych, ale na co dzień to raczej miejsce dla dorosłych odbiorców sztuki. Warto sprawdzić program – czasem pojawiają się wydarzenia skierowane właśnie do rodzin.
Janów-Nikiszowiec – okolica warta spaceru
Galeria znajduje się na granicy trzech dzielnic: Nikiszowca, Janowa i Szopienic. To rejon, który sam w sobie ma swój klimat – postindustrialny krajobraz, zabytkowe osiedla robotnicze, ślady górniczej przeszłości na każdym kroku.
Jeśli zostanie trochę czasu, warto przejść się po Nikiszowcu – osiedlu patronackim z początku XX wieku, które zachowało unikalną architekturę. Czerwone cegły, zwarte zabudowania wokół dziedzińców, kameralne uliczki – to miejsce często pojawia się w filmach i serialach.
Praktyczne informacje – godziny otwarcia, ceny, dojazd
Galeria Szyb Wilson jest otwarta codziennie od 9:00 do 19:00. Wstęp na wystawy jest zazwyczaj bezpłatny – to rzadkość w przypadku tak dużej galerii. Niektóre wydarzenia specjalne, koncerty czy festiwale mogą być biletowane, ale standardowe zwiedzanie nie wymaga opłat.
Adres: ul. Oswobodzenia 1, 40-403 Katowice. Przed budynkiem jest parking – niestrzeżony, ale bezpłatny. Wejście ma jeden stopień i próg w drzwiach, więc osoby poruszające się na wózkach mogą mieć niewielkie utrudnienia. Na parterze znajduje się jedna mała sala, do pozostałych sal wystawowych prowadzą schody.
Dojazd komunikacją miejską: z centrum Katowic można dojechać tramwajem lub autobusem – najlepiej sprawdzić aktualny rozkład jazdy na stronie ZTM. Autem to około 10-15 minut z centrum, w zależności od ruchu.
Ile czasu przeznaczyć na wizytę? Jeśli chcesz spokojnie obejrzeć wystawy i poczuć klimat miejsca, zarezerwuj przynajmniej godzinę, lepiej dwie. Jeśli trafisz na ciekawe wydarzenie towarzyszące, możesz zostać dłużej.
Kontakt: tel. 32 730 32 20, e-mail: [email protected]. Przed wizytą warto zajrzeć na stronę www.szybwilson.org i sprawdzić aktualny program wystaw – rotują one regularnie, więc zawsze jest szansa trafić na coś nowego.