W Świętochłowicach, pośród postindustrialnej zabudowy, stoją dwie wieże, które pamiętają czasy, gdy Śląsk żył wydobyciem węgla. To pozostałości po kopalni KWK Polska – miejsce, które przeszło metamorfozę z zaniedbanego terenu poprzemysłowego w przestrzeń kulturalną. Dziś można tu wejść na taras widokowy, przejść przez labirynt opowiadający historię górnictwa i uczestniczyć w warsztatach dla dzieci.
Wieże nie są przypadkowym zabytkiem. To przemyślana rewitalizacja, która pokazuje, jak można ocalić przemysłowe dziedzictwo i jednocześnie stworzyć coś żywego.
- taras widokowy z panoramą
- interaktywny labirynt tematyczny
- warsztaty dla dzieci
- zachowane przemysłowe dziedzictwo
- ciekawe wydarzenia kulturalne
Historia kopalni Polska i jej wież
Kopalnia rozpoczęła działalność w 1872 roku pod nazwą Deutschlandgrube. Przez dziesięciolecia wydobywano tu węgiel, a zakład łączył się z wieloma innymi polami górniczymi – od Fausty po Kalinę. Nazwa zmieniała się z biegiem historii: do 1922 pozostała niemiecka Deutschland, potem przez kilkanaście lat funkcjonowała jako Niemcy, aż w maju 1937 nadano jej nazwę Polska.
Starszą z wież jest Kozłowa – stalowa konstrukcja z 1891 roku o wysokości 23 metrów, służąca do obsługi poziomu 225 metrów pod ziemią. Młodsza Wieża Basztowa powstała w 1908 roku, ma prawie 30 metrów wysokości i wyróżnia się stalowo-ceglaną konstrukcją. Jej budowa jest dość rzadka – trzy pierwsze kondygnacje powstały na kwadratowym rzucie, a czwarta jest nadwieszona i wsparta na metalowych wspornikach. Tego typu rozwiązanie nie jest częste w polskich kopalniach.
Po II wojnie światowej kopalnia należała do Chorzowskiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego. W 1972 połączono ją z kopalnią Prezydent w Chorzowie, a wydobycie roczne pod koniec lat 70. przekraczało 2 miliony ton węgla. Oficjalnie zakład zamknięto w 1995 roku.
Przez lata wieże niszczały. Dopiero w latach 2014-2015 przeprowadzono gruntowną rewitalizację, która zachowała charakter przemysłowy obiektów, ale przystosowała je do nowej funkcji. W czerwcu 2015 oddano kompleks do użytku jako część Centrum Kultury Śląskiej.
Labirynt u stóp wież – pięć żywiołów górniczej pracy
U podnóża wież rozciąga się labirynt podzielony na pięć stref tematycznych: ziemi, powietrza, wody, drewna i stali. Każda strefa nawiązuje do elementów związanych z pracą górnika i historią przemysłu w Świętochłowicach.
Przechodząc przez kolejne sekcje, można poznać nie tylko dzieje kopalni Polska, ale też szerszy kontekst – jak rozwijało się górnictwo na Śląsku, jakie technologie wykorzystywano, z czym mierzyli się ludzie pracujący pod ziemią. To nie jest suche muzeum z gablotami. Labirynt prowadzi zwiedzających w sposób przemyślany, łącząc przestrzeń z opowieścią.
Dla dzieci to ciekawa forma – zamiast chodzić po salach wystawowych, wędrują wśród murów i instalacji, które tworzą atmosferę industrialnej przygody.
Taras widokowy na Wieży Basztowej
Główną atrakcją jest wejście na taras widokowy w Wieży Basztowej. Można się tam dostać schodami albo windą – co jest ważne dla rodzin z małymi dziećmi czy osób starszych. Z tarasu rozpościera się panorama Świętochłowic i okolic. Widać zabudowę miasta, fragmenty innych zakładów przemysłowych, zieleń parków.
Na najwyższej kondygnacji znajduje się też ekspozycja poświęcona śląskim tradycjom i wierzeniom. To ciekawy dodatek do zwiedzania – można dowiedzieć się czegoś o lokalnej kulturze, obyczajach górniczych rodzin, świętach związanych z pracą w kopalni.
Na tarasie widokowym może przebywać jednocześnie maksymalnie 30 osób, więc w weekendy lub podczas dużych wydarzeń może być potrzebny krótki czas oczekiwania.
Centrum Kultury Śląskiej – co się dzieje w wieżach
Od 2015 roku kompleks funkcjonuje jako część Centrum Kultury Śląskiej i nie jest to tylko statyczna atrakcja turystyczna. Na terenie obiektu regularnie odbywają się wydarzenia kulturalne: koncerty, wernisaże, spotkania z artystami, warsztaty dla dzieci i seniorów.
W budynku funkcji kulturalnej organizowane są zajęcia plastyczne, muzyczne, spotkania edukacyjne. Można tu trafić na wystawę fotografii, pokaz mody w industrialnych wnętrzach, czy nawet ślub cywilny – wieża Basztowa pełni również funkcję urzędu stanu cywilnego.
Warto sprawdzić kalendarz wydarzeń przed wizytą. Jeśli akurat coś się dzieje, można połączyć zwiedzanie z uczestnictwem w warsztacie czy koncercie.
Industriada i Szlak Zabytków Techniki
Wieże KWK Polska są jednym z punktów Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego – dołączyły do niego w styczniu 2017 roku. To oznacza, że obiekt jest częścią szerszej trasy łączącej postindustrialne zabytki regionu.
Corocznie w czerwcu odbywa się tu Industriada – największy festiwal dziedzictwa przemysłowego w Polsce. W tym dniu kompleks tętni życiem: pikniki rodzinne, pokazy, warsztaty, zwiedzanie z przewodnikami. Jeśli planujecie wizytę na Śląsku w tym okresie, warto sprawdzić termin Industriady i przyjechać właśnie wtedy.
Kompleks Wież KWK Polska otrzymał w 2016 roku nagrodę Marszałka Województwa Śląskiego za Najlepszą Przestrzeń Publiczną oraz wyróżnienie w ogólnopolskim konkursie „Zabytek Zadbany”.
Dla kogo są Wieże KWK Polska
To miejsce sprawdzi się dla rodzin z dziećmi w różnym wieku. Młodsze dzieci będą zainteresowane labiryntem i jazdą windą na wieżę, starsze mogą faktycznie zainteresować się historią górnictwa. Rodzice z wózkami docenią windę i stosunkowo niewielki teren do zwiedzania – nie trzeba maszerować godzinami.
Miłośnicy architektury przemysłowej znajdą tu przykład udanej rewitalizacji z zachowaniem charakteru obiektu. Osoby zainteresowane historią Śląska poznają dzieje kopalni i przemysłu w regionie. Można tu przyjechać też po prostu na spacer – teren wokół wież jest zadbany, a sama przestrzeń ma swój klimat.
Nie jest to gigantyczna atrakcja na cały dzień. Spokojne zwiedzanie zajmie około godziny, może półtorej z przerwą na tarasie widokowym. Można połączyć wizytę z innymi punktami na Szlaku Zabytków Techniki – w pobliżu znajdują się inne obiekty warte zobaczenia.
Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd
Godziny otwarcia:
- poniedziałek–czwartek: 8:00–16:00
- piątek: 10:00–18:00
- sobota–niedziela: 10:00–20:00
Ceny biletów:
Wstęp na Wieżę Basztową kosztuje 5 zł od osoby. To symboliczna opłata, która pozwala utrzymać obiekt w dobrym stanie.
Dojazd:
Wieże znajdują się przy ulicy Wojska Polskiego 16D w Świętochłowicach. Dojazd samochodem jest prosty – w okolicy jest parking. Komunikacją miejską można dojechać autobusami kursującymi przez Świętochłowice. Najbliższy przystanek kolejowy to Świętochłowice, oddalony około 350 metrów w linii prostej od wież – krótki spacer.
Dodatkowe informacje:
Zwiedzający mogą uczestniczyć w prelekcjach dotyczących historii wież – dostępne są również wersje fabularyzowane dla grup zorganizowanych. Warto zapytać o taką możliwość przy rezerwacji wizyty grupowej.
Kompleks jest czynny przez cały rok, choć warto pamiętać, że zimą na tarasie widokowym może być chłodno i wietrznie. Latem to przyjemne miejsce na krótką wycieczkę, zwłaszcza wieczorem w weekendy, gdy wieże są otwarte do 20:00.